Fotografia 13.

Azja Środkowa 842
Ludzie. Wysoki Pamir w Tadżykistanie. Czasem jest tak, że nie można już nikogo się spodziewać, a tu nagle, jak spod ziemi, pojawiają się mieszkańcy z nikąd. Tysiące pytań i żadnych odpowiedzi. Gdy w podróży zdarza się coś niespodziewanego, czego nie przewiduje żadna mapa, zdziwienie jest świadectwem mojej indolencji – obraża to, co widzę. To moje wyobrażenie jest problemem, a nie ich świat. Pytania jak kartki w książkach: coraz ich więcej i więcej, a z biegiem czasu wcale ich nie ubywa – wystarczy wejść do biblioteki. Świat to biblioteka, a biblioteka to świat.

Ile pytań? Skąd niepewność, czasem strach? Czemu wiatr tak mocno wieje? Czy to deszcz rozetnie twarz? Jaka będzie ta granica? Czy się drut kolczasty w końcu skończy? Czy nie będzie trzeciej między nimi wojny? Co z matkami, sierotami? Jak wygląda wypalona szkoła? Czy znów rzeka nie wystąpi? Jakie będą stepy? Jakie brzegi? Czym stolica na pustyni i dlaczego? Jacy ludzie, jaki świat? Ile kilometrów po kamieniach? Ile źródeł czystej wody? Gdzie jest dom morderstwa cara? Czy to dywan stary jak świat?
Ile wschodów i zachodów? Co się stanie, jeśli upał spali głowę? Z kim rozmowy? O czym myśli? Jakie jurty, spania, dachy? Jakie jaki i wielbłądy? Czy ktoś myśli o podziale? Czym dziś pachną miejsca zesłań? Czy się ludziom chce tam żyć? Gdzie są ślady po księżniczce? Gdzie więzieni szli pisarze? Gdzie ginęli me żołnierze? Ile traw do przejechania? Ile mostów niezerwanych? Jaki kolor jest kurhanów? Czemu tak w oddali smutno? Kogo spotkam? Jaki smak ma mleko? Czym ten kraj przyciąga? Czym odgania muchy? Ile snu zabierze dzień? Ile braknie chleba? Jak się żyje na bezkresie spadkobiercom zbrodni?
Jak tu miażdży lód? Czy te statki nie zatoną? Jak tu ginął lud? Jak z południa widać północ? Czym się różnią flagi? Skąd zasieki, armie, międzynarodowy głód? Jaki przemysł? Ile magii? Czym zostały dwa wybuchy? Ile domów opuszczonych sprzed niedawna? Jak pracują? Gdzie się modlą? Czym są wiśnie późnym latem? Czym są lata po tragediach? Jakie były miecze? Czy dojadę do bezkresu? Czy Pacyfik rzuca muszle? Jaki tam jest piach? Jak się nosił samuraj? Jaki głośny gwar wieczora? Czym był mur? Jakie są w ogóle mury? O czym myślą te miliardy? Co pamięta Plac? Komu bije dzwon? Czy ta czerwień jest od krwi zabranej, czy wylanej? Czym tam pachnie kurz? Kim był Kim?
Ile barw ma zieleń? Jakie rasy? Skąd wierzenia? Co dziś myślą uprawnieni? Gdzie sprzedają i pilnują biedę? Z kim chcą młodzi iść pod rękę? Jak się rodzą? Gdzie mogiły pogrzebanych żywcem? Czy Jenisej płynie w dół, może w górę? Bajkał – jaki będzie? Jaki cichy Don? O czym rozmawiają dzieci? Jak mnie widzą starcy? Jakie pieśni nuci tamten stary świat? W co ubrane są melodie? Jakie targi i jarmarki? Ile gliny na gumowcach? Jak wygląda meczet w deszczu? Jak pagoda w śniegu? Wiary czy niewiary – czego stracę więcej? Kto pokaże drogę? Czego będzie więcej? Kim ułani są w Ułanie? Jaka droga jest przez wstyd? Czym tu było to imperium? Co zostało po kolosie? Gdzie są pola bitew? Gdzie statuy ich wolności? Łuki? Ile będzie zmiany czasów? Kim chrześcijanin, muzułmanin, żyd, buddysta? Jakie szaty? I dlaczego walki trwają?
Morze Czarne czy jest czarne? Żółte czy jest żółte? Mandarynka a mandaryn? Ile sążni mnie obejmie? Ilu splunie w twarz? Jaki groźny będzie Grozny? Jakim blaskiem lśni Pavlador? Czy faktycznie jeszcze świszczą kule? Jak się płynie po tych rzekach, których bieg zmieniali sekretarze? Gdzie się rodził Czyngischan? Kto przenosił góry? Jak wygląda dziś Jedwabny Szlak? Byle żyją w Czarnobylu? Jak i ilu podmuch zmiótł wstecz pół wieku? Komu była Złota Orda? Kto zagarniał i podpalał świat? Jak smakuje liść herbaty zaparzony w mgle? Jak ich wyciął Bonaparte – potem oni go? Dokąd dotarł Aleksander? Gdzie jest środek Azji? Jak przez góry wili kolej? Z czego robią dzisiaj dym? Co się je? Co się pije? O czym śni? Czego nie da się zapomnieć? Jak tu dotarł Tamerlan? Nad Amurem jak się kocha? Ile barek taflę tnie? Kto tam żyje? Jak są puste cerkwie aż po Magadan?
Czy zobaczę tęczę? Czy się w ścieżkach nie pogubię? Jak tam wszędzie żyją ludzie? Kto opowie o przeszłości? Jakie twarze spotkam w gniewie? Kto zaparzy kawę? Kto ugości rybą? Co opowie znów marynarz? Jak zaśpiewa kobiecina? Ile monet zgubi czas? Czy się cumy nie poluźnią? Kto opowie sekret, z którym żył przez wiele lat? Czy niedźwiedzie chodzą głośno? Skąd jest praca? Jak polują w tajdze? Jakie mają buty? Czym jest środek? Jaka jest uroda dam? Co zostało po stuleciach? W jakich żyją domach? Jakie pasą kozy? Czy ich kolej jest najszybsza? Jak przebiega podział dóbr? Gdy się wraca, jak zachodzi Słońce? Czy mój kraj będzie tam, gdzie był? Jak przemierzyć to bez strat? Ile pytań? Ile dat?